Opole

Współrzędne: 50°12' N 15°50' E50.2 15.8333333 (Hradec Králové)

Hradec Králové
Herb Hradca Králové Flaga Hradca Králové
Widok na katedrę spod mostu
Państwo	Czechy
Kraj	hradecki
Burmistrz	Otakar Divíšek
Powierzchnia	105,61 km²
Położenie	50° 12' N 15° 50' E
Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość	94 684 896 os./km²
Kod pocztowy	500 00
Tablice rejestracyjne	H
Miasta partnerskie	Wrocław
Położenie na mapie Czech Hradec Králové
Strona internetowa

Hradec Králové (niem. Königgrätz, pol. Hradec Królowej, Grodziec Królowej, cyg. Hradecys) - miasto w Republice Czeskiej, położone przy ujściu rzeki Orlicy do Łaby. Ośrodek administracyjny kraju hradeckiego.

Spis treści 1 Geografia i przyroda 1.1 Położenie 1.2 Powierzchnia 1.3 Hydrologia 1.4 Geologia 1.5 Chronione obszary przyrody 2 Demografia 3 Historia 3.1 Krótko o historii miasta 3.2 Lista burmistrzów ułożona chronologicznie 3.3 Lista biskupów hradeckich ułożona chronologicznie 3.4 Rozwój terytorialny miasta 4 Zabytki 4.1 Budynki 4.2 Pomniky, kolumny, fontanny 5 Wybitne osobowości w życiu miasta i znani rodacy 6 Kultura 6.1 Teatry 6.2 Kina 6.3 Biblioteki 6.4 Radio i telewizja 6.5 Edukacja 7 Sport 8 Przemysł 9 Transport 10 Rolnictwo 11 Miasta partnerskie 12 Bibliografia 13 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia i przyroda

[edytuj] Położenie

Miasto znajduje się na najważniejszym obszarze Kotliny Czeskiej przy ujściu rzeki Orlicy do Łaby.

Położenie miasta określić można następującymi współrzędnymi geograficznymi: 15º 52' długości geograficznej wschodniej oraz 50º 11' szerokości geograficznej północnej.

[edytuj] Powierzchnia

Powierzchnia miasta wynosi 105,6 km2 i jest podzielona na 21 obszarów katastralnych.

Znaczącą cechą krajobrazu jest pagórkowate historyczne centrum miasta, które jest położone na skałe złożonej z opoki i rozciąga się bezpośrednio nad ujściem obu głównych rzek hradeckich. Teren miasta jest mało zróżnicowany pod względem ukształtowania powierzchni. Najwyższym punktem miasta jest środek makówki Białej Wieży o wysokości 317 m n.p.m. i najniższym punktem jest ujście kanalizacji do rzeki Łaby (225 m n.p.m.).

[edytuj] Hydrologia

Miasto leży w dorzeczu Łaby. Najważniejszymi jej dopływami na terenie miasta są Orlice, Piletický potok, Plačický potok oraz potok Biřička. Drugą najważniejszą rzeką jest Orlice, wraz z jej dopływami: Stříbrný potok a Bělečský potok. W zachodniej części miasta płynie z północy na południe jeszcze sztucznie stworzony Labský náhon.

W południowej części miasta poniżej Nowego Hradca Králové jest system czterech stawów (Biřička, Cikán, Datlík, Roudnička), z których Biřička jest kąpielisko naturalne oraz Datlík a Roudnička są obszarem chronionym (30,14 ha i 5,25 ha strefy ochrony). Charakterystyczną roślinnością tej krainy są torfowiska wrzosowiskowe z lasem łęgowym. Na północ od stawu Biřička są jeszcze stawy Plachta i Jáma. Też chronione.

[edytuj] Geologia

Jak mało jest zróżnicowany teren pod względem ukształtowania powierzchni, tak prosta jest także struktura geologiczna bez znaczących zasobów surowców mineralnych.

Obszar Przedmieścia Praskiego i południowej części Kuklen jest tworzony niezwykle silnym tarasem łabskim. Warstwa gliny tu jest mała i ukrywa doskonały piasek do betonowania. Wręcz w północnej części Kuklen, Svobodnych Dvorów oraz niemal połowy dzielnicy Plotiště nad Labem są gliny lessowe i fluwialne. Věkoše i Pouchov leżą przede wszystkim na piasku i żwiru. Dolinna niwa Malšovic obejmuje gliny z epoki holocenu oraz muł z przymieszką organogeniczną.

[edytuj] Chronione obszary przyrody

Park Naturalny Orlice z 1996 r. (11 462 ha, wzdłuż rzeki Orlicy)

Pomniki Natury Na Plachtě I oraz Na Plachtě II z 1998 r. (10,3 ha i 28,79 ha; 716 gatunków roślin naczyniowych, 69 gatunków mchów, 107 gatunków grzybów, 16 gatunków płazów, 40 gatunków skorupiaków, 580 gatunków motyli, 884 gatunków chrząszczy, 15 gatunków trzmieli itd.)

Pomnik Natury Černá stráň z 1960 r. (11,46 ha, stary dębowo-grabowy las)

Pomnik Natury Sítovka z 1960 r. (8,14 ha, stary las mieszany)

Pomnik Natury U císařské studánky z 1960 r.(1,27 ha, stary porost roślinny, w którym dominują głównie sosny, buki oraz świerki)

Pomnik Natury U Sítovky z 1983 r. (6,42 ha; mieszane lasy bardzo trudne do fitosocjologicznej klasyfikacji)

Pomnik Natury Roudnička, Datlík z 1988 r. (35,39 ha; rozwijają się w nim zespoły związku Caricion davallianae oraz znajduje się tutaj np. huczek ziemny - Pelobates fuscus)

Tymczasowo chroniony obszar Rameno u Stříbrného rybníka (1,6 ha, 2003-08; znajduje się w nim bardzo rzadka podwodna roślina - rdestnica wydłużona - Potamogeton praelongus)

[edytuj] Demografia

Rok	1869	1880	1890	1900	1910	1921	1930	1950	1961	1970	1980	1991	2001	2005	2007
Liczba ludności	18 884	24 230	25 236	29 320	35 675	39 151	50 137	27 118	66 608	80 463	96 145	99 917	97 155	94 694	94 255

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

[edytuj] Historia

[edytuj] Krótko o historii miasta

Tereny położone przy zbiegu rzeki Łaby i Orlicy były zamieszkane już w czasach prehistorycznych. Podczas prac archeologicznych odkryto również wiele osad pochodzących z ery rzymskiej. W X wieku powstała w tym miejscu osada, przez którą przebiegał szlak handlowy z Krakowa do Pragi.

W 995 roku Hradec został rezydencją księcia i ośrodkiem administracyjnym rozległego terytorium północno-wschodniej Bohemii, rozciągającego się po obu stronach Łaby, od Dvůr Králové do Pardubic.

XIII wiek był dla mieszkańców Hradca bardzo ważny. W 1225 roku król Czech, Przemysł Ottokar I, utworzył miasto królewskie Hradec Králové, które obejmowało zamek wraz z otaczającą go osadą handlową. W XIII wieku został wybudowany nowy gotycki zamek królewski, w którym często przebywali kolejni czescy królowie. Początkowo akt utworzenia miasta miał jedynie znaczenie prawne i ekonomiczne. Rozbudowa miasta rozpoczęła się dopiero na przełomie XIII i XIV wieku. Wtedy też powstał plan budowy fortyfikacji miejskich.

W XIV wieku znaczenie miasta znacznie wzrosło. Nadane przez władców Czech przywileje wzmocniły jego pozycję gospodarczą. Miasto uzyskało m.in. prawo mili. W tym okresie Hradec Králové był drugim co do ważności miastem w państwie. Wybudowana na początku XIV wieku katedra Ducha Świętego jest dowodem potwierdzającym znaczenie miasta.

Podczas rządów Jerzego z Podiebradów i Władysława II Jagiellończyka doszło do umocnienie ekonomicznego i kulturalnego życia miasta. Król Jerzy był przychylnie nastawiony do miasta. Jerzy z Podiebradów a także Władysław II Jagiellończyk przywrócili dawne przywileje miasta, dzięki czemu Hradec Králové po raz kolejny znalazł się wśród najzamożniejszych miast. Podczas rewolucji husyckiej miasto stanęło po stronie Jana Žižki. W 1424 roku Žižka został pochowany w katedrze Ducha Świętego.

Konflikt pomiędzy królem Ferdynandem I a miastami królewskimi, doprowadził w 1547 roku do skonfiskowania majątku i utraty praw politycznych Hradca Králové. Na miasto nałożono szereg podatków i kar pieniężnych. W 1562 roku miasto odzyskało część swojego majątku, ale nie zdołało odzyskać swojej pozycji w regionie. Martin Cejp Peclinovec wyprowadził miasto z trudnej sytuacji ekonomicznej, a jego trzydziestoletnia praca doprowadziła do odbudowania miasta.

Podczas wojny trzydziestoletniej szwedzkie najazdy doprowadziły do dużych zniszczeń na terenie miasta. Kolejne wojny uniemożliwiały rozbudowę miasta. W 1762 roku doszło do pożaru, w wyniku którego spłonęła połowa miasta. Pod wpływem pruskich najazdów podjęto decyzję o przebudowie Hradca Králové w wojskową cytadelę. Budowa trwała od 1766 do 1789 roku.

W 1851 roku Hradec Králové zostało ogłoszone niezależnym miastem. Miasto dążyło do uzyskania nowych przywilejów gospodarczych. W 1857 roku Hradec Králové uzyskał pierwsze połączenie kolejowe. W 1864 roku w mieście powstała fabryka pianin firmy Antonín Petrof.

Po zakończeniu I wojny światowej po raz kolejny miasto zaczęło się rozwijać i rozbudowywać. Trwał rozwój przemysłu, w wyniku którego powstawały nowe fabryki, a istniejące były rozbudowywane. Budowano nowe szkoły, biura, drogi i osiedla. Władze państwowe wraz z ważnymi gośćmi regularnie odwiedzały Hradec Králové, dzięki czemu miasto zyskało jeszcze większy prestiż.

Rozwój miasta został przerwany przez II wojnę światową. Po jej zakończeniu Hradec Králové pozostał gospodarczym i kulturalnym centrum wschodniej Bohemii, znalazł się jednak w zupełnie innej sytuacji politycznej i socjalnej. Powojenny okres socjalizmu doprowadził do zahamowania rozwoju kulturalnego w mieście.

Lata 90. XX wieku przyniosły możliwość odtworzenia tradycyjnych wartości społeczeństwa demokratycznego. Hradec Králové jest obecnie siedzibą wielu przedsiębiorstw oraz władz i instytucji regionalnych.

W mieście odbywa się jedna z największych w Europie imprez tuningowych - Matador tuning party a także jedna z największych imprez Hip-Hopowych Europy Hip Hop Kemp.

[edytuj] Lista burmistrzów ułożona chronologicznie

Imię	Okres urzędowania
Ignác Jan Lhotský	1851-1864
Karel Collino	1864-1885
Hynek Václav Lhotský	1885-1895
JUDr. František Ulrich	1895-1929
Josef V. B. Pilnáček	1929-1942
Franz Heger	1942-1945
Josef Karlovský	1945
JUDr. Josef Šklíba	1945
JUDr. Jan Němec	1945-1949
Josef Pikhart	1949-1951
Ferdinand Všetečka	1951-1954
František Lhoták	1954-1960
Jan Valter	1960-1970
Ing. Josef Kokeš	1970-1971
Ing. Jiří Šedivka	1971-1981
Vladimír Zahálka	1981-1984
JUDr. Jaromír Koutník	1984-1989
RSDr. Josef Zadrobílek	1989
Ing. Josef Potoček	1990
Ing. Martin Dvořák	1990-1998
Ing. Jan Doskočil	1998
Ing. Oldřich Vlasák	1998-2004
Ing. Otakar Divíšek	2004-

[edytuj] Lista biskupów hradeckich ułożona chronologicznie

Imię	Okres urzędowania
Matouš Ferdinand Sobek z Bílenberka	1664-1668
Jan Bedřich z Valdštejna	1673-1675
Jan František Kryštof z Talmberka	1676-1698
Bohumír Kapoun, svobodný pán ze Svojkova	1699-1701
Tobiáš Jan Becker	1702-1710
Jan Adam hrabě Vratislav z Mitrovic	1711-1721
Václav František Karel, svobodný pán z Košína	1721-1731
Mořic Adolf Karel, vévoda Saský	1732-1733
Jan Josef hrabě Vratislav z Mitrovic	1733-1753
Antonín Petr hrabě Příchovský, svobodný pán z Příchovic	1753-1763
Heřman Hanibal hrabě z Blümegen	1764-1774
Jan Ondřej Kaiser, rytíř z Kaisern	1775-1776
Josef Adam hrabě Arco	1776-1780
Jan Leopold Hay	1780-1794
Maria Tadeáš hrabě z Trautmannsdorfu	1795-1811
Alois Josef hrabě Kolovrat Krakovský, svobodný pán z Újezda	1815-1830
Karel Boromejský Hanl z Kirchtreu	1832-1874
Josef Jan Hais	1875-1892
Edvard Jan Brynych	1893-1902
Josef Doubrava	1903-1921
Karel Kašpar	1921-1931
Mořic Pícha	1931-1956
Václav Javůrek (administrator)	1956-1969
Karel Jonáš (administrator)	1969-1989
Karel Otčenášek	1989-1998
Dominik Jaroslav Duka	1998-

[edytuj] Rozwój terytorialny miasta

Wieś czy dzielnica miasta	Historia
Hradec Králové	1086 pierwsza wzmianka, 1225 po raz pierwszy wymieniony jako miasto
Bohdanecké Dvory	1565 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknięła z mapy
Březhrad	1229 pierwsza wzmianka, 1850-1975 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Cihelna	1798 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknięła z mapy
Červený Dvůr	1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi Pražské Předměstí, z 1942 część miasta Hradec Králové, dzisiaj tylko działki i ogródy
Farářství	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi Pražské Předměstí, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Klacovské Dvory	1651 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknięła z mapy
Kluky	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1921 część wsi Roudnička, 1921-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Kobylí Doly	1586 pierwsza wzmianka, 1850-1930 część wsi Plotiště, 1930 zniknięła z mapy
Kopec Sv. Jana	1530 pierwsza wzmianka, 1850-1950 część wsi Třebeš, 1950 zniknięła z mapy
Kukleny	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1931 wieś, 1931-1942 miasto, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Kydlinov	1540 pierwsza wzmianka, tylko dom na odludziu
Lhota pod Strání	1451 pierwsza wzmianka, 1850-1950 część wsi Třebeš, 1950 zniknięła z mapy
Malšova Lhota	1403 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Malšovice	1654 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Moravské Předměstí	1908 pierwsza wzmianka, z 1908 dzielnica miasta Hradec Králové
Náhon	1496 pierwsza wzmianka, z 1850 część wsi Malšovice
Nový Hradec Králové	1766 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Piletice	1453 pierwsza wzmianka, 1850-1964 wieś, 1964-1971 część wsi Pouchov, 1971-1976 część wsi Rusek, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Plácky	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1949 część wsi Plotiště, 1949-1971 wieś, z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Plotiště nad Labem	1318 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Pouchov	1400 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Pražské Předměstí	1786 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1931 wieś, 1931-1942 miasto, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Roudnička	1465 pierwsza wzmianka, 1850-1949 i 1954-1980 wieś, 1949-1954 i z 1980 dzielnica miasta Hradec Králové
Rusek	1454 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Slatina	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Slezské Předměstí	1790 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Správčice	1816 pierwsza wzmianka, 1850-1930 i 1950-1961 część wsi Věkoše, 1961-1971 część wsi Pouchov, 1930-1950 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Svinary	1379 pierwsza wzmianka, 1850-1985 wieś, z 1985 dzielnica miasta Hradec Králové
Svinárky	1547 pierwsza wzmianka, 1850-1949 część wsi Slatina, 1949-1960 część wsi Svinary, 1960 zniknięła z mapy
Svobodné Dvory	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Šosteny	1790 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi (z 1931 miasta) Pražské Předměstí, z 1942 część dzielnicy Pražské Předměstí, po 1950 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Temešvár I	1836 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny (pod nazwą Temešvár), 1890-1921 część wsi Kukleny (pod nazwą Temešvár 1. díl), po 1930 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Temešvár II	1890 pierwsza wzmianka, 1890-1930 część wsi Pražské Předměstí, po 1930 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Třebeš	1461 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Věkoše	1463 pierwsza wzmianka, 1850-1923 wieś, 1923-1954 dzielnica miasta Hradec Králové, 1954 jej część odłącząna, 1961-1971 część wsi Pouchov, z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Zámostí	1509 pierwsza wzmianka, z 1850 część wsi Malšovice

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Budynki

• Katedra św. Ducha (gotycki ceglany trójnawowy budynek, budowany od 1307 r., Królewski przedpokój z 1360 r., najstarsza chrzcicielnica cynowa w Czechach z 1406 r., dostosowania barokowe w latach 1788-89, regotyzacja 1864-66 wg projektu Franciszka Schmoranza)
• Biała wieża (dzwonnica renesansowa i wieża miejska z drugim największym dzwonem czeskim Augustyn, zbudowana w latach 1574-85 wg pomysłu Buriana Vlacha; wysokość wieży 71,5 m)
• Kaplica św. Klemensa (pod Biała wieżą, barokowa, z lat 1714-17, jej twórcą prawdopodobnie jest Jan Santini)
• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (barokowy, jezuicki, z lat 1654-66 wg Carla Luraga)
• Galeria Sztuki Współczesnej (z lat 1911-12 wg projektu arch. O. Polívky, posągi frontowe Ladislava Šalouna)
• Stary Ratusz (wybudowany przed 1418 r., przebudowany i powiększony w latach 1540 i 1588, w latach 1786-89 dobudowa dwóch wież oraz w latach 1850-52 późnoempirowa przebudowa części frontowej i dodanie drugiego piętra)
• Rezydencja biskupia z lat 1709-16 (wg architekta Jana Santiniego; w 1777 r. dobudowa drugiego piętra) z kaplicą św. Piotra i Pawła (1720-30)
• Dom "U Špuláků" z drugiej połowy wieku XVI(najładniejszy dom barokowy w mieście, pierwotnie w stylu renesancyjnym; autorem przebudowy barokowej był Franz Kermer)
• Były Dom Powiatowy (secesyjny element Grandhotelu z lat 1903-05, hotel wybudowany w 1897 r.)
• Muzeum Czech Wschodnich z lat 1908-12 (wg projektu arch. Jana Kotěry, dekoracja rzeźbiarska wykonana przez Vojtěcha Suchardę)
• Galeria Sztuki Nowoczesnej z 1912 r. (architekt Osvald Polívka)
• Areał szkolny na nabrzeżu Tyla (wg proj. arch. Josefa Gočára z lat 1924-27)
• Była szkoła garbarzy na nabrzeżu rzeky Orlice (wg arch. Josefa Gočára z lat 1923-24)
• Zbór (Kolegium) Księdza Ambroža Czechosłowackiego Kościóła Husyckiego z lat 1926-29
• Ratusz na Placu Ulricha z lat 1928-33
• Były Urząd Powiatowy (dzisiaj siedziba Magistratu Miasta) z lat 1931-36 (architekt Josef Gočár)
• Dworzec kolejowy z lat 1929-35 (wg architekta Václava Rejchla)
• Kościół św. Anny z byłym klasztorem minoritów z lat 1777-84
• Kościół Boskiego Serca Pana z lat 1929-32
• Kościółek św. Mikołaja (prawosławny, przeniesieny w 1935 r. ze słowackiej gminy Habura)
• Kościółek św. Jana Chrzciciela z dzwonnicą z XVI wieku
• Kościół św. Antoniego Pustelnika z lat 1769-72
• Kościół ewangelicki z plebanią z lat 1912-13
• Synagoga (1904-1905)
• Byłe seminarium biskupie z kościołem św. Jana Nepomucena z lat 1709-14 (budowniczy V. Schneider; dzisiaj Miejska Sala Muzyczna)
• Barokowy budynek byłej Komendy Saperów z lat 1787-97
• Budynek Teatru Lalek Drak z lat 1922-23
• Budynek byłej Zbrojowni Wojskowej (ok. 1780 r.)
• Byłe Wasserkaserne (Vodičkova kasárna) z lat 1785-88 (wg architekta Cassarottiego)
• secesyjna Elektrownia Łabska z lat 1909-12 (zwana tez jako Hučák; architekt František Sander)
• funkcjonalistyczne Łaźnie Miejskie z 1933 r. (architekt Oldřich Liska; w latach 1997-99 ogólna rekonstrukcja z budową Aquaparku z wieloma atrakcjami)
• Bank Komercyjny (pierwotnie budynek Narodowego Banku Czechosłowackiego) z 1933 r. (architekt Jan Rejchl)
• Sala Gimnastyczna Sokół z lat 1929-30 (architekt Milan Babuška; w prawym skrzydle jest dzisiaj siedziba Filharmonii Hradec Králové, która w latach 2004-06 przeszedła rekonstrukcją wg planów architektów Alexandra Wagnera i Milana Krejčíka)
• Palace Garaże Nováka z 1932 r. (architekt Josef Fňouk)
• Gimnazjum im. Boženy Němcowej z lat 1896-99 (architekci T. Suhrada i V. Bahník)
• Pałac Steinský-Sehnoutka z lat 1928-29 (architekt Otakar Novotný; dzisiaj bank ČSOB)

[edytuj] Pomniky, kolumny, fontanny

• Kolumna morowa z lat 1714-18 (Giovanni Batista Bulla czy Jan Pavel Cechpauer)
• Fontanna św. Jana Nepomucena z 1772 r. (Matthias Bernard Braun)
• Pomnik T. G. Masaryka na Placu Masaryka (Otto Guttfreund)
• Pomnik Ofiar Komunizmu (upamiętniający ofiary reżimu komunistycznego w latach 1948-1989; autorem Jan Wagner, odsłonięty 23.5.1998)
• Pomnik Ladislava Jana Pospíšila z 1933 r. (Josef Škoda)
• Rzeźba Zbieg Łaby i Orlicy (Soutok Labe a Orlice) z 1934 r. (Josef Škoda)
• Rzeźba papieża Jana Pawła II z 2003 r. (Marie i Vojtěch Adamcovie)
• Fontanna na Placu Masaryka z 2002 r. (Michal Gabriel)
• Fontanna zdobiona, kuta w żelazie na Placu Wielkim
• Rzeźba Jana Žižki z Trocnova w Ogrodach Žižki z 1971 r. (Jiří Dušek)

[edytuj] Wybitne osobowości w życiu miasta i znani rodacy

• Bohuslav Balbín (3 grudnia1621 Hradec Králové - 28 listopada 1688 Praga) - pisarz, historyk i pedagog
• Jaroslav Bartl (2 sierpnia 1906 Hradec Králové - 1 lipca 1945 Praga) - pisarz
• Otakar Bas (21 marca 1879 Hradec Králové - 18 marca 1939 Praga) - polityk, publicista i wybitny adwokat
• Jan Baštecký (9 stycznia 1899 Praga - 9 lutego 1979 Hradec Králové) - lekarz, radiolog; współzałożyciel neuroradiologii czeskiej
• Josef Bek (21 grudnia 1918 Hradec Králové - 5 maja 1995 Praha) - aktor
• Josef Bidlo (22 lipca 1907 Praskačka - 2 lipca 1968 Hradec Králové) - karykaturzysta
• Danda Bronislav (10 stycznia 1930 Hradec Králové) - hokeista na lodzie
• Jaroslav Brychta (19 sierpnia1899 Brno - 9 maja1958 Hradec Králové) - lekarz, biometeorolog i bioklimatolog
• Karel Čapek (9 stycznia 1890 Malé Svatoňovice - 25 grudnia 1938 Praga) - pisarz, dziennikarz i dramatopisarz
• Jiří Červený (14 sierpnia 1887 Hradec Králové - 6 maja 1962 Praga) - aktor kabaretowy, humorysta, pisarz i kompozytor muzyki
• Václav František Červený (27 lipca 1819 Dubeč kół Pragi - 19 stycznia 1896 Hradec Králové) - wynalazca i producent instrumentów muzycznych
• Otakar Divíšek (18 stycznia 1953 Hradec Králové) - polityk i burmistrz miasta Hradec Králové
• Dominik Duka (26 kwietnia 1943 Hradec Králové) - dominikanin i biskup diecezji Hradec Králové
• Jaroslav Durych (2 grudnia 1886 Hradec Králové - 7 kwietnia 1962 Praga) - pisarz
• Karel Jaromír Erben (7 listopada 1811 Miletín - 21 listopada 1870 Praga) - pisarz i poeta
• Vladimír Fultner (28 lipca 1887 Hradec Králové - 2 października 1918 Zagreb) - architekt
• Josef Gočár (13 marca 1880 Semín - 10 września 1945 Praga) - architekt
• Václav Hanka (10 czerwca 1791 Hořiněves - 12 stycznia 1861 Praga) - literat, językoznawca i pedagog
• Josef Chmela (18 lutego 1793 Třebíč - 28 lutego 1847 Praha) - pedagog i pisarz
• Vladimír Jiránek (6 czerwca 1938 Hradec Králové) - karykaturzysta
• Alois Jirásek (23 sierpnia 1851 Hronov - 12 marca 1930 Praga) - prozaik i dramatopisarz
• Václav Kafka (30 września 1868 Hradec Králové - 5 marca 1946 Praga) - lekarz, ortopeda
• Pavel Kalfus (29 kwietnia 1942 Hořice v Podkrkonoší) - artysta plastyk i lalkarz
• František Cyril Kampelík (28 czerwca 1805 Siřenov kół Lomnice nad Popelkou - 8 czerwca 1872 Kukleny) - lekarz, dziennikarz i propagator tworzenia ludowych kas oszczędności, zwanych później kampeličky
• Zdeněk Kaplan (1 grudnia 1928 Roudnička) - spadochroniarz; mistrz świata 1958 i 1960
• Karel Slavoj Kašpar (5 maja 1876 České Meziříčí - 3 września 1954 Hradec Králové) - współzałożyciel turystyky czeskiej
• Vladimír Klevis (5 lutego 1933 Hradec Králové - 31 maja 1998 Praga) - dziennikarz i prozaik
• Václav Kliment Klicpera (23 listopada 1792 Chlumec nad Cidlinou - 15 września 1859 Praga) - pisarz i dramatopisarz
• Jan Kořenský (24 maja 1937 Hradec Králové) - językoznawca, bohemista
• Jan Kosina (27 grudnia 1860 Hradec Králové - 15 maja 1926 Praga) - polityk i adwokat
• Jaroslav Kosina (26 kwietnia 1862 Hradec Králové - 15 lutego 1928 Praga) - historyk i geograf
• Jan Kotěra (18 grudnia 1871 Brno - 17 kwietnia 1923 Praga) - architekt, publicysta, teoretyk architektury i malarz
• Josef Krofta(30 marca 1943 Uherské Hradiště) - reżyser i dyrektor Teatru Drak
• Josef Jaroslav Langer (12 listopada 1806 Lázně Bohdaneč - 28 kwietnia 1846 Lázně Bohdaneč) - dziennikarz, poeta i satyrik
• Rudolf Medek (8 stycznia 1890 Hradec Králové - 22 sierpnia 1940 Praga) - pisarz i generał wojska czechosłowackiego
• Zuzana Navarová (18 czerwca 1959 Hradec Králové - 7 grudnia 2004 Praha) - piosenkarka i kompozytorka
• Karel Otčenášek (13 kwietnia 1920 České Meziřící) - były biskup diecezji Hradec Králové
• Oldřich Palhaun (30 maja 1913 Třebechovice pod Orebem) - malarz i grafik
• Antonín Petrof (15 sierpnia 1839 Hradec Králové - 7 września 1915 Hradec Králové) - założyciel firmy Petrof
• Josef Václav Bohuslav Pilnáček (21 lutego 1877 Hradec Králové - 11 maja 1949 Hradec Králové) - fabrykant, polityk i były burmistrz miasta Hradec Králové
• Jan Ladislav Pospíšil (24 grudnia 1848 Trutnov - 6 marca 1893 Hradec Králové) - właściciel firmy drukarskiej, wydawca książek, polityk i pierwszy zastępca burmistrza miasta Hradec Králové
• Jaroslav Procházka (15 stycznia 1913 Kolín - 29 grudnia 2003 Hradec Králové) - lekarz, wielka postać w chirurgii czeskiej
• Karel Rokitanský (19 lutego 1804 Hradec Králové - 23 lipca 1878 Wiedeń) - lekarz, założyciel i profesor anatomii patologicznej
• Ryksa Elżbieta (1 września 1288 Poznań - 19 października 1335 Brno) - królowa czeska i polska
• Miroslav Sládek (24 października 1950 Hradec Králové) - polityk
• Jan Smetana (12 maja 1883 Hradec Králové-Svobodné Dvory - 13 sierpnia1962 Praha) - profesor hydrologii
• Miroslav Suchý (28 maja1933 Brno - 3 lipca 1991 Hradec Králové) - aktor
• Jan Šafránek (9 kwietnia 1948 Hradec Králové) - malarz
• František Škroup (3 czerwca 1801 Osice - 7 lutego 1862 Rotterdam) - kompozytor i dyrygent, który skomponował czeski hymn narodowy
• František Štolba (24 marca 1839 Hradec Králové - 4 kwietnia 1910 Praga) - chemik
• Alois Švec (21 marca 1931 Hradec Králové - 10 grudnia 1989 Brno) - matematyk
• Václav Švorc (21 maja 1919 Hradec Králové) - aktor i reżyser teatralny
• Jiřina Švorcová (25 maja 1928 Hradec Králové) - aktorka
• Oldřich Taraba (9 października 1922 Hradec Králové) - fizyk i technik
• František Tomášek (12 marca 1871 Kukleny - 4 października 1938 Praga) - polityk i dziennikarz; 1920-25 przewodniczący Izby Deputowanych.
• Václav Vladivoj Tomek (31 maja 1818 Hradec Králové - 12 czerwca 1905 Praha) - historyk
• Josef Kajetán Tyl (4 lutego 1808 Kutná Hora - 11 lipca 1856 Plzeň) - pisarz i dramaturg
• František Ulrich (6 lutego 1859 Hradec Králové - 18 maja 1939) - polityk i burmistrz miasta Hradec Králové
• Petr Ulrych (21 lutego 1944 Hradec Králové) - wokalista, kompozytor; współzałożycieł zespołu Javory
• Jan Urban (27 marca 1951 Hradec Králové) - dziennikarz
• Emil Vachek (2 lutego 1889 Hradec Králové - 1 maja 1964 Praga) - dziennikarz, pisarz i dramaturg
• Karel Vaníček (16 października 1951 Hradec Králové) - meteorolog
• Vratislav Vaníček (16 października 1947 Hradec Králové) - historyk
• Jaroslav Raimund Vávra (8 marca 1922 Hradec Králové - 5 maja 1990 Praga) - dziennikarz, publicysta i krytyk filmowy
• Otakar Vávra (28 lutego 1911 Hradec Králové) - reżyser filmowy
• Jaroslav Vavrda (24 lipca 1898 Štoky - 13 grudnia 1979 Hradec Králové) - lekarz, ortopeda
• Vladimír Vavřínek (5 sierpnia 1930 Hradec Králové) - historyk
• Miroslav Vigner (18 grudnia 1920 Mladá Boleslav - 30 listopada 1982 Hradec Králové) - technik
• Oldřich Vlasák (26 listopada 1955 Hradec Králové) - poseł do Parlamentu Europejskiego i były burmistrz miasta Hradec Králové
• Ivan Vodochodský (26 czerwca 1963 Praga) - aktor
• Josef Voženílek (19 lipca 1898 Předměřice nad Labem - 31 stycznia 1983 Bad Reichenhall, Niemcy) - polityk, ekonomista i biznesmen
• Alois Vrba (14 maja 1901 Plotiště nad Labem - 4 czerwca 1981 Praga) - technik
• Vlastimil Vrtiš (24 grudnia 1889 Přibyslavi - 13 lutego 1990 Hradec Králové) - lekarz, embriolog
• Stanislav Vydra (13 listopada 1741 Hradec Králové - 3 grudnia 1804 Praga) - kapłan, profesor matematyki
• Otto Vychytil (12 września 1898 Rosice, powiat Chrudim - 22 lipca 1976 Hradec Králové) - lekarz, pediatra
• Olga Vyleťalová (8 sierpnia 1944 Hradec Králové) - malarka
• Jiří Vyšohlíd (ur. 16 lutego 1943 Hradec Králové) - lalkarz i kompozytor muzyki
• Gerhard Waberžinek (24 kwietnia 1943 Liberec) - lekarz, profesor neurologii
• Bohumil Waigant (26 stycznia 1885 Praga - 17 sierpnia 1930 Hradec Králové) - architekt
• Vladimír Zákrejs (31 lipca 1880 Praga - 18 lipca 1948 Hradec Králové) - architekt, reżyser i autor gier lalkowych
• Ladislav Zeman (23 listopada 1949 Dvůr Králové nad Labem) - reżyser i dyrektor Teatru im. Klicpery
• Josef Liboslav Ziegler (10 grudnia 1782 Hradec Králové - 23 maja 1846 Chrudim) - kapłan, pedagog, poeta i tłumacz

[edytuj] Kultura

Dzisiaj w mieście działa wiele instytucji kulturalnych, na przykład:

• Teatr Klicpery
• Teatr Drak (Smok)
• Galeria Sztuki Nowoczesnej
• Filharmonia Hradec Králové
• Muzeum Czech Wschodnich itd.

Jest także znane dzięki wielu festiwalom teatralnym (Divadlo evropských regionů, 1995) i muzycznym (Jazz Goes To Town, 1995; Hip Hop Kemp, 2002) z udziałem międzynarodowym.

[edytuj] Teatry

Pierwszym budynkem teatralnym, w którym odbywały się przedstawienia dramatyczne była sala restauracji U zlatého orla. Początkiem lat 80. XIX wieku wiele mieszkańców miasta chciało zbudować nowoczesny teatr. I tak była powołana w 1883 r. zbiórka publiczna w celu pozyskania części środków potrzebnych do budowy gmachu stałego oraz Magistrat zatwierdził plany architekta Viktora Weinhengsta. Nowy budynek był budowany w latach 1884-85 i uroczysta premiera gry V. K. Klicpery w pięciu aktach Eliška Přemyslovna (Elżbieta Przemyślidka) odbyła się 24 marca 1885. Teatr często zmieniał nazwę (1949-61 Krajské oblastní divadlo Hradec Králové, 1961-68 i 1971-90 Divadlo Vítězného února, 1968-71 i z 1990 r. Klicperovo divadlo/Teatr Klicpery) i w 1980 r. została jego częścią scena studiowa Beseda. Jego bogaty repertuar dramatyczny sięga do wszystkich stylów i epok. Obejmuje jak klasykę, tak i dramaty współczesne. Wśród wiele znanych aktorów byli np. Jiřina Jelenská, Stanislav Zindulka i w teatru działało mnóstwo wybitnych reżyserów (Jan Grossman; Miroslav Krobot; Vladimír Morávek; Milan Pásek, 1954-67). W latach 1998, 1999, 2001 oraz 2003 otrzymał Teatr Klicpery teatralną Nagrodę Alfréda Radoka. Ostatnim ważnym wydarzeniem była premiera gry Václava Havla Odcházení (Odejść), druga premiera tej gry w Republice Czeskiej po praskim Teatru Archa.

Obok teatru profesjonalnego egzystowały też znane zespóły amatorskie (Klicpera, 1868; Tyl, 1907).

Z 1958 r. działa także lalkowy Teatr Drak (1958-68 pod nazwą Východočeské loutkové divadlo oraz 1968-92 Východočeské loutkové divadlo Drak), który ma od 1961 r. swoją siedzibę w budynku byłego Domu Studenckiego i jego główną postacią jest reżyser Josef Krofta.

[edytuj] Kina

Na początku XX wieku przyjeżdżało do miasta kino objazdowe. Przy przybudowie Grandhotelu (1911) było otwarte kino w tamtejszym Ogrodzie Palmowym (dla 1000 widzów) i w 1913 r. był pokazywany pierwszy film dźwiękowy. W tym samym roku powstało w budynku Strzelnicy (Střelnice) LIDOBIO - Lidový biograf. W latach 1919-20 u Strzelnicy był wybudowany nowy budynek, tylko dla kina, i w latach 1927-28 powstał na Strzelnicy nowy trzypiętrowy dom i w jego przyległej części służyło nowe kino i to do lat 90. XX wieku, gdy podległo wraz z wielu innymi konkurencji ze strony nowego Multikina. Tylko kino Centrál w formie Klubu Filmowego tą walkę bezpardonową przeżyło.

[edytuj] Biblioteki

Największy sukces w dziejach miejskich odniosła biblioteka Palackého čítárna z 1898 r., która była w centrum zainteresowania czytelników aż do pierwszych lat egzystencji niepodległej Republiki Czechosłowackiej. Jej siedziba była najpierw w domu nr. 33 na Placu Wielkim i z 1913 r. w domu U Špuláků. Obok niej są znane też Veřejná lidová knihovna z 1896 r. oraz Veřejná knihovna města Hradce Králové z 1894 r. Ta póżniej połączyła się z Czytelnią Palackiego. W 1939 r. jej przemieszczono do byłego banku Záložní a úvěrový ústav na ulicy Tomkowej, gdzie jest do dzisiaj.

Długą tradycję bibliotekarstwa hradeckiego nie naruszył ani rząd komunistyczny. Do budynku byłej synagogi była umieszczona Krajowa Biblioteka Naukowa (z 1949 r. jako Státní studijní knihovna Zdeňka Nejedlého, z 1954 Státní vědecká knihovna Zdeňka Nejedlého). Ta w 1958 r. została połączona z Regionalną Biblioteką Ludową (Krajská lidová knihovna) pod nazwą Biblioteka Regionalna (Krajská knihovna), no w 1960 r. doszło do reorganizacji bibliotekarstwa czechosłowackiego i jej wynikem było utworzenie oddzielnej Biblioteki Powiatowej (Okresní knihovna) i Państwowej Biblioteki Naukowej w Hradcu Králové. Po 1989 r. przeszła biblioteka naukowa transformacją. W 2001 r. ją pod nazwą Studijní a vědecká knihovna przejął od państwa Kraj hradecki i od 2008 r. ma nowy budynek na nabrzeżu rzeki Orlicy w pobliżu Uniwersytetu.

[edytuj] Radio i telewizja

Pierwsza audycja radiowa były informacje o ruchu wojsk niemieckich nadawane w Hradcu Králové 5 maja 1945 r. i są związane z nazwiskami miejscowych radioamatorów - Josefa Čupra oraz ing. Augustina Ševčíka. Stacja kontynuowała nadawanie do 19 sierpnia 1945 r., no jej treścią był tylko szereg wyzwań, zawiadomień oraz proklamacyj dla repatriantów i więźniów powracających z obozów koncentracyjnych.

Początkiem realnego nadawania programów radiofonicznych jest 26 sierpnia 1945 r., kiedy zacząła nadawać Radiostacja Wschodnioczeska, i która stała się w listopadu 1950 r. częścią Czeskiego Radia. I od tamtej pory działa do dziś w mieście radio publiczne. Z 26 lutego 1999 r. z odbudowanego budynku na ulicy Havlíčkovej. Ten został wyposażony w najnowszą technologię cyfrową.

Pierwszą prywatną stacją radiową z siedzibą w Hradcu Králové było Rádio Labe. Jego sygnał na częstotliwości 103,4 MHz zaczął rozprzestrzeniać się z hoděšovickej wieży telekomunikacyjnej w maju 1993 r. Brak subwencji, zwiększenie konkurencji w eterze, żadne doświadczenie zawodowe personelu, trudna sytuacja finansowa jednego z parę właścicieli, to wszystko prowadziło do końca stacji w czerwcu 1995 r.

W 1994 r. pojawiło się Rádio OK, które nadaje do dziś.

Do miasta zostało też przeniesione trutnowskie Rádio Černá Hora, które powstało w sierpniu 1993.

Oprócz radia działa w mieście Regionalna redakcja Telewizji Czeskiej. W 1997 r. uruchomiona została telewizyjna stacja komercyjna Galaxie (w 2001-02 pod nazwą TV3). Później z niej były utworzone stacje TV Praha oraz TV Hradec Králové i w 2005 r. zakończyły nadawanie ze względu na brak zainteresowania publiczności.

[edytuj] Edukacja

Hradec Králové już od średniowiecza wskazywał kierunek miejscowego wykształcenia i kultury. No pierwszą wybitną figurą był aż burmistrz Martin Cejp z Peclinovce (1544-1599), który wybudował szkołę i był konsekwentnym opiekunem nad poziomem tamtejszego łacinskiego szkolnictwa. Ówczas w czołe szkoły byli na przykład Valentin Kochan z Prachové (1561?-1621) oraz Jan Kampanus Vodňanský, późniejszy rektor Uniwersytetu Karola. Potem przyszła katastrofa w podobieństwu wojny trzydziestoletniej i upadek.

Po przeniesieniu biskupstwa w 1664 r. nastąpił wybitny okres szkolnictwa kościelnego.

Cesarz Józef II dał miastu wygląd niemiecki, no wokół teatru, seminarium oraz gimnazjum się trzymała tradycja narodowa i ruch patriotyczny. Właśnie w tamecznym gimnazjum studiowali Václav Hanka, Josef Jaroslav Langer, Josef Kajetán Tyl, Karel Jaromír Erben, František Škroup, w latach 60. XIX wieku Alois Jirásek i na początku XX wieku Karel Čapek i Emil Vachek.

Powstanie Czechosłowacji pociągało za sobą szybki rozwój szkół średnich i również podstawowych. W latach 1924-27 powstał tzw. Areał szkolny na nabrzeżu Tyla, wg arch. Jana Gočára.

Po zakończeniu II wojny światowej przybyło do miasta też szkolnictwo wyższe. W 1959 r. powstał Instytut Pedagogiczny, który przygotowywał nauczycieli szkół podstawowych. Sierpień 1964 r. przyniósł samodzielny Fakultet Pedagogiczny. Ta szkoła stała się po reformie czeskiego szkolnictwa wyższego w 1976 r. także wychowawcą nauczycieli szkół średnich i jej transformacją w 1992 r. powstała Wyższa Szkoła Pedagogiczna i z niej 1 września 2000 r. Uniwersytet Hradec Králové (łac. Universitas reginaegradecensis). Ten jest teraz tworzony z trzech fakultetów - pedagogicznego, filozoficznego oraz informatyki i managementu. Tuż obok są w mieście fakultety medyczny (1945 r.) i farmaceutyczny (1969 r.) Uniwersytetu Karola i fakultet medycyny wojskowej Uniwersytetu obrony (pierwotnie Wojskowa Akademia Medyczna im. Jana Evangelisty Purkynie, 1951 r.).

[edytuj] Sport

Sport ma w Hradcu Králové długą, ponad stuletnią tradycję. Pierwsza czeska gimnastyczna i patriotyczna organizacja pod nazwą Tělocvičná jednota v Hradci Králové została założona 7 stycznia 1866 i dziewięć lat później stworzyła własną Straż Pożarną oraz zmieniła nazwę na Tělocvično-hasičská jednota Sokol. Była organizatorem szerokich imprez sportowych oraz popularnym gospodarzem Narodowych balów. Pierwsza próba ustanowienia KCT w Hradcu Králové odbyła się w 1895 r., no dla małego zainteresowania i niezrozumienia ze strony obywateli była działalność organizacji po dwóch latach zamknięta. Ustanawiające spotkanie lokalnego oddziału KCT odbyło się dopiero w 1911 r. Pierwsza dekada niezależnej Czechosłowacji doprowadziła do największego rozszerzenia działalności organizacji tej, która m.in w 1925 r. uroczyście otworzyła w Górach Orlickich schronisko Masarykova chata, cztery lata później stworzyła Sekcję narciarską (Lyžařský a sáňkařský kroužek, z 1931 r. Lyžaři KČST) i działa do dziś, z wyjątkiem okresu komunistycznego reżimu. Oprócz tych organizacji były w mieście zawsze promowane kluby piłki nożnej (z 1905 r. FC Hradec Králové ówczas pod nazwą SK Hradec Králové), łyżwiarstwa oraz hokeju na lodzie (z 1925 dzisiejszy HC VCES Hradec Králové a.s. pod nazwą Bruslařský klub Hradec Králové).

Najważniejszy lokalny klub piłkarski, już wspomniany FC Hradec Králové, był w sezonie 1959-60 mistrzem Czechosłowacji i w 1995 r. zdobywcą Pucharu ČMFS. Miasto ma na swoim koncie jeszcze jeden znaczący sukces sportowy. Drużyna Železničářky Hradec Králové w sezonach 1945/46 oraz 1946/47 była zwycięzcą Czechosłowackiej Pierwszej Ligy Koszykówki Kobiet.

Sztuczne lodowisko kryte zostało oddane do użytku w 1950 r. i 46 lat później był zbudowany drugi budynek z kolejną płytą lodowiska. Stadion piłkarski (Všesportovní stadión) dla ponad 25 000 widzów jest z 1964 r. i był wielokrotnie przebudowywany (1967, 1974, 2007). W najbliższej przyszłości go czeka całkowita rekonstrukcja. Historia Łaźni Miejskich sięga do 1933 r. i ich trzydziestometrowy basen z sztucznym biciem fal był w swoim czasie najnowocześniejszym w Czechosłowacji.

[edytuj] Przemysł

Miejscowa tradycja rzemieślnicza miała swoje korzenie już w średniowieczu i właśnie lokalne warsztaty rękodziełne stanowiły podstawę dla działalności przemysłowej. Rozwój przemysłu hradeckiego był tak zawsze ściśle związany z historią miasta i przede wszystkim ze zbudowaniem twierdzy.

Wewnątrz fortyfikacyj były założone wyłącznie te przedsiębiorstwa - fabryka do przetwarzania cykorii Josefa Hrbka, przetwórnia cykorii i wytwórnia octu Jerzego Marka, warsztat producenta instrumentów dętych F. V. Červenego (1842) oraz browar (1846). Kolejne fabryki mógły być budowane tylko za pasem ochronnym twierdzy.

Dalszy rozwój nastąpił po pojawieniu się pierwszych źródeł kapitału finansowego (Královéhradecká záložna, 1862; Spořitelna královéhradecká, 1864; Záložní úvěrní ústav, 1868; Okresní hospodářská záložna, 1883), a zwłaszcza po rozbiórce twierdzy. W katastru miasta i na jego przedmieściach powstało tak wiele fabryk z wszystkich branży przemysłu - Petrof (1864, produkcja instrumentów muzycznych), cukrownia w Kuklenach (1863) oraz Pierwszy Czeski Akcyjny Zakład Budowy Maszyn (1871, dzisiaj ZVU), zakłady J. Pilnáčka produkujące mydło i wosk (1875), fabryka Josefa Katschnera do produkcji wyrobów cukierniczych, makaronów i produktów jajecznych (1907).

Hradec Králové nie pozostał także ani trochę w tyle w przemyśle samochodowym. Przedsiębiorstwo KAN w Kuklenach produkowało do 1916 r. dwu- oraz czteromiejscowe samochody, które osiągły prędkości do 70 kilometrów na godzinę. Drugi zaklad Start, założony w 1920 r. przez Františka Petráška, był producentem samochodów co najprostszej konstrukcji za niską cenę oraz samochodów dostawczych.

Po powstaniu niepodległej Czechosłowacji została prestiż miasta wzmocniona decyzją o przeprowadzeniu zarządów kilka instytucyj państwowych do Hradca Králové. Największą z tych instytucji była Dyrekcja Kolei Państwowych. Przyszedł ogromny boom, istniejące firmy zostały zmodernizowane i nowe rosnąły jak grzyby po deszczu – Start (1920), Jitřenka (1924, czekoladziarnia), Fotochema (1921, potrzeby do fotografowania), mleczarnia (1925-26) oraz gazownia (1927-28).

Bardzo znanym był też zaklad Továrna gumových výrobků pro veškerý obchod a průmysl Jaroslav Hakauf a synové (1928-29). Jego program produkcyjny obejmował podeszwy, buty gumowe, dętki oraz dywany. W 1945 r. przedsiębiorstwo zostało własnością państwa i rok później zostało częścią zakładów Rubena Náchod. W 1953 r. założono niezależne przedsiębiorstwo Gumokov oraz z 2000 r. jest znów częścią zakładów Rubena Náchod.

W okresie Protektoratu Czech i Moraw była priorytetem produkcja wojnowa i powojenna nacjonalizacja dużych przedsiębiorstw przemysłowych również nie przyniosła nic dobrego. Znaczna część produkcji była kierowana na rynek za granicą, wielokrótnie nie została ona zapłacona, sprzęt przemysłowy stał się przestarzałym, nowe technologie ze Zachódu nie miały szansę być użyte. Ogólnie był przemysł w spadku a on był kontynuowany nawet w nowej sytuacji społecznej, ponieważ w warunkach gospodarki rynkowej byłe przedsiębiorstwa państwowe nie miały zbyt dużej trwałości. Znikła mleczarnia, browar, kilka firm zmniejszyło ruch i nowo utworzone małe lub średnie przedsiębiorstwa nie przyniosły wystarczającą ilość miejsc pracy. Tylko duża piekarnia z 1966 r. dostarcza wszystkim pieczywo do dzisiaj. Skutkem tego jest to, że największym pracodawcą w mieście i w regionie jest teraz Szpital Wydziałowy.

Ale i sytuacja ta ma kilka pozytywnych stron. Znacznie się poprawiło środowisko. To zostało między innymi poparte również przez ogólną gazofikację i poszerzenie dostaw ciepła z elektrowni opatowickiej.

Dzisiaj w Hradcu Králové jest zlokalizowany głównie przemysł maszynowy (BEZ, ZVU), elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny (Alter, s.r.o., Rubena, TEXIM), lekki (ARROW International CR, a.s.) i spożywczy (Bouček s.r.o., Canto s.r.o., Český pekař s.r.o.).

[edytuj] Transport

Hradec Králové jest znanym węzłem transportu, przede wszystkim drogowego. Krzyżuje się tu wiele całkiem potężnych dróg – autostrada D 11 (łączy Hradec Králové z Pragą) z drogami 33/E67 (w kierunku Náchod, Jaroměř), 35/E442 (Liberec, Jičín, w odwrótnym kierunku Holice, Litomyšl), 333/E67 (Lázně Bohdaneč, Poděbrady), 37 (Pardubice) oraz 11 (Vamberk, Týniště nad Orlicí).

Pierwsza stacja kolejowa była zbudowana w 1857 r. przy budowie torów kolejowych między miastem Pardubice i twierdzą Josefov i dopiero cóż w tym samym roku przyjechał do miasta pierwszy parowóz Pardubitz (3 października) mógł rozpocząć regularny transport publiczny. W 1875 r. powstała kolej w kierunku Pragi i 7 lat póżniej pociągi kursowały codziennie na trasie do miasteczka Ostroměř. Dlatego był zbudowany kolejny budynek stacji (1874), w który była poczekalnia oraz kasy biletowe. Nie trwało to długo i musiał być wybudowany nowy dworzec kolejowy (1929-35), który służy po dzisiaj. Tuż obok tego Dworca Centralnego istniały czy istnieją stacje pasażerskie Plotiště (1881), Slezské Předměstí (1886 stacyjka, 1915-16 wybudowany nowy dworzec) czy Kukleny (1919).

Transport lotniczy trwał krótko. Na terenie miejscowego lotniska wojskowego (z 1928 r.) był w 1934 r. wybudowany hangar z podstawową infrastrukturą i 1 lipca 1935 wystartował pierwszy samolot na trasie Praha - Hradec Králové - Moravská Ostrava, no w następnym sezonie została wyeliminowana z powodu nieprawidłowości finansowych Moravská Ostrava oraz potem została cała trasa zniesiona.

Długo się po mieście chodziło piechotą i dla bogatych klientów jezdziły dorożki. Transport miejski rozpoczął działalność dopiero na początku XX wieku. Magistrat najpierw zastanowił się nad wprowadzeniem ruchu tramwaji , i to już w planu regulacyjnym z 1898 r. Do realnego wypełnienia koncesji na budowę oraz prowadzenie linii tramwajowej Slezské Předměstí (Przedmieście Śląskie) – Pospíšilova třída – Malé náměstí – Velké náměstí – Hlavní nádraží (Dworzec Centralny) nie doszło i z tego planu pozostały tylko tory na Mostu Praskim, które tam zostały aż do lat 30.

Historia regularnego ruchu autobusowego zaczęła się 1 listopada 1928 r. na trasie Kukleny - Nádraží - Slezské Předměstí, rok później miał już 10 linii i trzy roky później linii 17 oraz 30 autobusów. Już wtedy niektóre z autobusów jechały do okolicznych miejscowości. Dalszy rozwój transportu miejskego powstrzymała II wojna światowa. Po wojnie doszło do rozdzielenia transportu na miejski (z 1950 r. Dopravní podnik města Hradce Králové) i międzymiastowy (Československá státní doprava, ČSAD, czeska werzja PKS). I w 1949 r. Hradec Králové został siódmym miastem w Czechosłowacji, gdzie jeździły trolejbusy. Ostatnim ważnym wydarzeniem było w 2008 r. otwarcie nowego dworca autobusowego (Terminál hromadné dopravy), na który mieszkańcy miasta czekali więcej niż 50 lat i w odróżnieniu od poprzednich planów ma również część dla transportu miejskiego.

[edytuj] Rolnictwo

Zużytkowanie gruntów

Rodzaj	Razem	Ziemia orna	Trwałe użytki zielone	Ziemia rolna	Ogrody	Sady owocowe	Lasy	Woda	Obszar zabudowany
Obszar (ha)	10 568	3 504	745	4 877	617	11	2 185	312	721

Dobre warunki klimatyczne i glebowe są korzystne dla intensywnej produkcji rolnej. Najczęściej uprawiane są zboża (Plačice, Piletice), warzywa (przede wszystkim Svobodné Dvory, Plotiště nad Labem), ziemniaki, rzepak i mak.

Produkcja zwierzęca jest w mieście bardzo mało rozwinięta. Obok kilku prywatnych rolników są tylko hodowli zwierząt domowych.

Należy zauważyć, że miasto jest z 1/5 zalesione. A tak jest w katastrze miasta bardzo silna i produkcja leśna (w Hradcu Králové jest siedziba Dyrekcji Lasów Republiki Czeskiej), która ma długą tradycję już od XIV w. i obecnym gospodarzem lasów miejskich jest spółka akcyjna Městské lesy Hradec Králové (z 2002 r.).

[edytuj] Miasta partnerskie

• Alessandria, Włochy
• Arnhem, Holandia
• Bańska Bystrzyca, Słowacja
• Czernihów, Ukraina
• Gießen, Niemcy
• Kaštela, Chorwacja
• Metz, Francja
• Opole, Polska
• Wałbrzych, Polska
• Wrocław, Polska

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona internetowa Hradec Králové (pl.)
• Diecezja Hradec Králové
• Uniwersytet
• Szpital
• FC Hradec Králové
• HC VCES Hradec Králové a.s.
• Zdjęcie satelitarne z Google Maps